"Ik moest er aan wennen dat mijn natuurrijke ontwerpstijl niet altijd aansluit op de prioriteiten van de klant"

Ik vond het ontzettend leuk dat ik werd benaderd voor de Tuinadviesdagen van Hornbach. Zo kan ik ervaring opdoen en wat meer zelfvertrouwen krijgen, want daar ontbreekt het me als beginnende tuinontwerper nog wel eens aan. Ik heb deze kans om mijn schetsvaardigheid en de omgang met klanten te trainen dan ook met beide handen aangegrepen.

Anders werken dan gewend

Op de dag zelf moest ik heel anders te werk gaan dan ik gewend ben. Ik maak altijd een grondige analyse, laat mijn bevindingen een tijdje sudderen en dan komt er een idee bovendrijven. Maar dat kon nu niet.  

“Ik moest het doen met weinig informatie en meteen, ter plekke, met de klant erbij, iets op papier zetten”

Dat was lastig maar ook een goede oefening want ik kan nog wel eens lang in die sudderfase blijven hangen. Nu moest ik sneller schakelen. Zo was ik voor een klant bijna ‘rond’ met zijn uitdagend gevormde, niet al te grote tuin, toen hij bedacht dat er ook nog een enorme trampoline in moest. Terug naar af dus!‍‍

Zoveel mensen, zoveel wensen

Het was leuk en leerzaam om diverse klanten met verschillende vragen te helpen in een korte tijd. Naast deze uitdaging, kwam ik er ook achter dat de klanten die ik aan tafel kreeg, zich niet per se aangesproken voelen tot mijn ontwerpstijl, het type tuinontwerper dat ik ben.  

“Ik ontwerp natuurrijke tuinen waarin beplanting een hoofdrol speelt”  

Mijn klanten hadden meestal andere prioriteiten. Ze wilden kunnen chillen, barbecueën, aan hun motor sleutelen of kunnen zwemmen in hun tuin en hadden soms weinig affiniteit met ander groen dan kunstgras. Eén van mijn klanten wilde per se een grote overkapping terwijl daar eigenlijk geen plaats voor is. Een andere klant wilde wel bijen en vlinders naar zijn tuin lokken, maar géén bomen, géén heesters en vooral geen blaadjes op zijn gazon in de herfst. Dat vind ik een gemiste kans, maar de klant is koning.

Voor mij was het een goede les om eens uit mijn natuurbewuste, biodiverse bubbel te stappen en deze mensen toch mooie ideeën aan te reiken, met toch zoveel mogelijk groen er in.  

Karin Laarakker is student Tuinarchitectuur. Neem ook een kijkje op haar website www.sapgroen.nl

“Ik hou van ‘puzzels leggen’. In mijn vorige loopbaan, als pedagogisch adviseur, legde ik sociale puzzels. Als tuinontwerper zijn dat ruimtelijke en ecologische. Dat proces van puzzelstukjes in elkaar leggen tot het een geheel wordt, dat is heerlijk om te doen.”

“Bij het IVN in Apeldoorn gaf ik workshops ‘levende tuinen’. Tuinen waar je een fijne plek creëert voor vogels, insecten, egels, et cetera en uiteraard voor de tuineigenaren zelf. Maar met het creëren van zones in een tuin blijft het op dat niveau toch bij een samenraapsel van losse elementen. Ik vroeg me af: hoe maak je van de verschillende functies ineen tuin nou een samenhangend tuinontwerp?” Lachend: “ Ik ging googelen op trefwoorden als ‘tuinontwerp’,  ‘ecologie’ en ‘tuinarchitectuur’ en kwam in eerste instantie uit bij een andere opleider maar twijfelde over de opzet van de opleiding. Ik ging verder kijken en schreef me in voor een proefles bij de OntwerpAcademie. Het voelde gelijk goed.

Lessen met ecologische grondslag

‍Onze docent Natascha van den Ban heeft ontzettend veel ervaring als docent en ontwerper van tuinen en landschappen met een ecologische inslag. Dat wil zeggen dat ze bij het ontwerpen van een tuin altijd uitgaat van de plek, van biotopen, van leefgemeenschappen van planten en dieren én van hoe mensen die plekgebruiken. Dat doe ik op zich ook, maar dan in een andere volgorde. Waar ik uitga van een tuin, gaat Natascha meer uit van een landschap. Ik vind het echt een meerwaarde als student het ontwerpproces te kunnen leren van iemand die haar sporen in het ecologisch tuinontwerp ruimschoots heeft verdiend,

De opleiding is opgedeeld in drie thematische blokken: Visueel, Compositie en Groen. Per blok werk je aan de hand van een bestaande, zelf ingebrachte tuin. Een heel efficiënte en leerzame aanpak, óók omdat elke medestudent natuurlijk weer andere uitgangspunten heeft waar hij of zij mee aan de slag gaat. Ik vind het ontzettend inspirerend om te zien hoe we allemaal enthousiast met hetzelfde bezig zijn. We zijn allemaal nieuwsgierig naar elkaars werk. Echt, zo’n leuke, inspirerende en leergierige opleidingsgroep heb ik nog niet eerder meegemaakt. Het is de basis waardoor we veel leren van elkaar.

“Zo’n leuke, inspirerende en leergierige opleidingsgroep heb ik nog niet eerder meegemaakt.”

De ontwerpfases van visie naar concept en van concept naar plattegrond vind ik spannend maar ook het meest bijzonder. Als je dat goeddoet, ontstaat er vanuit verschillende losse gegevens en wensen een overkoepelend concept. In die fase is het belangrijk het traditionele tuindenken – zoals bijvoorbeeld bomen plaatsen op de kavelgrens – los te laten. Het is magisch om te ervaren: als je het concept goed hebt doordacht, dan klopt het ontwerp van begin tot eind en is het een sterke eenheid. Ik hou het meest van ‘puzzels leggen’. In mijn vorige loopbaan, als pedagogisch adviseur, legde ik sociale puzzels. Als tuinontwerper zijn dat ruimtelijke en ecologische. Dat proces van puzzelstukjes in elkaar leggen tot het een geheel wordt, dat is heerlijk om te doen. Ook het ambachtelijke aspect vind ik heel bijzonder aan het ontwerpvak. Je kan mooie schetsen onder je handen laten groeien. Iets tastbaars creëren.

‍
Levensvatbare biotoop

‍Wat ik wil meegeven aan een ontwerp? Ik wil de opdrachtgever, de tuineigenaren, het gevoel geven dat ze ‘thuis komen’ op hun favoriete stukje ‘leefbare aarde’ en elke dag weer ervaren dat wij mensen samenleven met planten en dieren. Laatst vroeg ik een opdrachtgever waar ze wil zijn na een dag hard werken. ‘Op de camping van La Fouly,’ zei ze. Heel toevallig ken ik die camping. Een meterbuiten de tent staan de wilde bloemen en struiken anderhalve meter hoog. Je ziet de volgende tent of camper bijna niet staan. Dan weet je als ontwerper wat voor beleving deze klant zoekt. Met zo’n beeld kan ik aan het werk om van de tuin een levensvatbaar biotoopje te maken. Een biotoop om in ‘thuis’ te komen.

Tijdens mijn opleiding voor natuurgids heb ik een jaar lang de ecologische samenhang van een bron op een open plek in een bos onderzocht. In die tijd was ik ook verhuisd en ik vroeg me af wat ik met mijn stenige stadstuin en vijver moest doen. Op een dag kwam ik thuis van mijn onderzoekslocatie in het bos, liep de achtertuin in en dacht: hé, ik heb hier ook een bron (de vijver) op een open plek (de stadstuin) in het bos (de schaduwen van huis en hagen). Zo is mijn visie ontstaan dat ook privé tuinen belangrijke levensvatbare biotopen zijn. Maar hoe breng je alles bij elkaar en maak je het tot een kloppend geheel? Daarom ben ik de opleiding Tuinarchitectuur gaan doen.

Een ontwerp als coproductie

Samen met de groep werken we nu toe naar het examen. En tussen de opdrachten door probeer ik mij zo breed mogelijk te oriënteren. Niet alleen de ecologische kant spreekt me erg aan, ook het leren creëren van vorm en ruimtes vind ik bijzonder. In het studiemateriaal zijn ook lees- en kijktips opgenomen. Ik heb nu net Open(ing) Spaces gelezen, van Hans Loidl en Stefan Bernard. Het boek behandelt de basisprincipes van het ontwerpen. Het gaat over allerlei ruimtelijke aspecten: Hoe kun je een hoogteverschil hoger laten lijken? Hoe laat je een pad op een logische manier aansluiten op een ander pad? Hoe ga je om met verblijfsplekken in een route? Hoe definieer je een ruimte? Ik vind het een geweldig boek en wat mij betreft ‘verplichte literatuur’ voor ontwerpers.

‍
Wat ik meeneem uit mijn vorige werk? Ik denk vooral de samenwerking met anderen. Een pedagogisch probleem uitzoeken en oplossen is altijd een coproductie met de betrokkenen. Ook ontwerpen is een coproductie. Ik betrek de opdrachtgevers sterk in het proces. Als ik zou mogen dromen over de komende jaren, dan zou ik het liefst op verschillende plekken in de groensector willen meekijken en samenwerken. Bijvoorbeeld met een hovenier, in een ecologisch ontwerpbureau of in een educatieve setting. En ook voor maatschappelijke organisaties als Steenbreek,  IVN of de Vogelbescherming. Kijk, als het aan mij ligt, veranderen zoveel mogelijk tuinen in kleine leuke levende biotoopjes.

Ik ben een groot natuurliefhebber  en nieuwsgierig naar alles dat groeit en bloeit. Samen met mijn vrouw ga ik al jaren naar de Alpen en sinds kort wonen we op de Veluwe. De laatste tijd ontdekte ik dat ik meer met groen bezig was dan met mijn pedagogisch adviesbureau. Ik heb mij overgegeven aan mijn grote liefde, zo voelt het.”

De nieuwe opleiding is een antwoord op de toenemende vraag om specifieke plantenkennis en de toepassing ervan.

“De kennis over ecosysteemdiensten is de afgelopen jarensterk toegenomen. De tijd is nu aangebroken om deze kennis te integreren in groenontwerpen, door met de plantkeuze bewust te sturen op versterking van specifieke baten van groen, zonder aspecten als de geschiktheid voorgroeiomstandigheden of het gewenste beheerniveau uit het oog te verliezen. Groen dat niet alleen mooi is voor het oog, maar ook echt een bijdrage biedt aan klimaatadaptieve en biodiverse buitenruimten. Met deze opleiding verstevigen we plantenkennis in de vergroeningsopgave en daar zijn we trots op.”

Aldus Margareth Hop van adviesbureau Actifolia, één van de ontwikkelaars van de opleiding tot Beplantingsspecialist. De opleiding wordt naar verwachting in 2023 geaccrediteerd.‍

Beplantingsadvieur

De nieuwe opleiding duurt twee jaar. Het eerste jaar rond je af met een praktijkopdracht dat bestaat uit het maken van een Beplantingsplan en een mondeling examen, waarmee je het diploma behaalt voor Beplantingsadviseur. Je dient dit diploma te behalen, alvorens je door kunt stromen naar het tweede jaar om door te leren voor Beplantingsspecialist. De eerste groep Beplantingsadviseurs zijn op 15 maart 2022 aan de opleiding volgens de nieuwe opzet gestart.

‍

Alenka Milward, onze nieuwe communicatiemedewerker, was er bij:

“Wat me het meest opviel is het enthousiasme en de motivatie van iedereen, de diversiteit aan achtergronden – van hoveniers tot financieel adviseur en binnenhuisarchitect – en Dolf’s aanstekelijke manier van vertellen.”

Op elke tweede zaterdag van de maand organiseert de OntwerpAcademie een voorlichtingsbijeenkomst. Oprichter en docent Tuinarchitectuur Dolf Houtman: “Wij zien het als een plezierige en laagdrempelige eerste kennismaking. Een middag waarin we laten zien waar we als opleider voor staan, de sfeer waarin we lesgeven, de extra’s die we aanbieden en natuurlijk als kennismaking met onze unieke locatie in Boskoop te midden van uiteenlopende kwekerijen en tuinen.”

In deze blog een korte samenvatting van de middag met een aantal vragen van de deelnemers.

V: “Heb ik talent nodig voor de opleiding Tuinarchitectuur?”
A: “Niet zozeer talent, wel ‘ruimte in je hoofd’, doorzettingsvermogen en motivatie. De studie is niet moeilijk, maar plan voldoende tijd in om te tekenen, te ontwerpen en te onderzoeken.”

‍
Rode draad bij Tuinarchitectuur

‍Bij de OntwerpAcademie ligt het zwaartepunt op het leren van ontwerpvaardigheden en conceptueel denken. Vakken als bodem, water en ecologievormen daarbij de basis. Het accent bij de opleiding Tuinarchitectuur ligt op het ontwerpen van tuinen, het analyseren van de betreffende ruimte en het onderzoeken hoe ruimtes zich tot elkaar verhouden. De volgende stap is om het tuinontwerp identiteit en sfeer te geven. Vooral beplanting speelt hierin een belangrijke rol. Tijdens de opleiding Tuinarchitectuur leer je vooral te denken in structuren, patronen en sfeer en het (plant)materiaal als middel in te zetten om je ontwerpideeën mee uit te drukken. Op basis van de door jou als ontwerper zelf opgestelde criteria zoek je het plantmateriaal er bij.

V: “Waar kan ik het beste mee beginnen, met Tuinarchitectuur of met Plantenkennis?”
A: “Begin met datgene waar je op dit moment het meest blij van wordt.”

Het maken van beplantingsplannen, plantschema’s en plantlijsten komen bij Tuinarchitectuur zeker aan de orde maar pas als je hebt kunnen formuleren waar je naar toe wil met je plan. Wat we per se willen voorkomen is dat een ontwerper planten bij elkaar zoekt en die in de tuin plaatst zonder plan, zonder concept. De basis voor een goed tuinontwerp houdt in dat je het vraagstuk integraal benadert: wat is er al, wat zijn de (groei)omstandigheden, wat zijn de wensen van de klant. Belangrijk is dat studenten kennismaken met basisbegrippen rondom bodem, water en ecologie en de principes daarvan leren meenemen in het ontwerp.

‍
Als laatste onderdeel van de Studievoorlichting gaan de deelnemers aan de slag met het maken van een axonometrie, een ruimtelijke tekening. Het is een vrij gemakkelijke en snelle techniek om een plattegrond in 3D te zien en vooral om te toetsen of het ruimtelijk klopt wat je als ontwerper hebt bedacht.

V: “Welk tekenprogramma gebruik ik tijdens de lessen?”
A: “Geen programma, je leert vooral handmatig te ontwerpen. Ontwerpen is een ambacht. Met de computer ben je vooral met de techniek bezig terwijl wij het belangrijk vinden dat studenten de teken- en ontwerpvaardigheden ontwikkelen. Ontwerpen met de computer komt later in beeld bij het tweede jaar of als extra module.”

Netwerken, praktijk en community

Naast de vakopleiding bieden we studenten en cursisten diverse extra’s met om ze zoveel mogelijk oefenkansen te geven waardoor studenten zich sneller comfortabel voelen om ook echt die start te maken groenprofessional. Van vakexcursies en lezingen die bijdragen aan het delen van kennis en inspiratie tot het organiseren van schetssessies bij partners en instellingen.

Een van de parels binnen onze opleidingen zijn de StageProjecten: onder begeleiding van onze stagebegeleider kunnen studenten werken aan een concrete ontwerpopdracht. Mensen met een groene ambitie opleiden tot groenprofessional, dat is onze drijfveer. Contact onderhouden met en leren van elkaar, tijdens en na de studie, zijn wat ons betreft daarbij een belangrijk onderdeel. Tijdens excursies, lezingen en het delen van tips & nieuws. Eén van de deelnemers afgelopen zaterdag merkte op dat de OntwerpAcademie voelt als een veelzijdige proeftuin. Dat is natuurlijk een prachtig compliment!

V: “Krijgen we les in het starten van je eigen bedrijf?”
A: “Tijdens de opleiding bespreken we hoe je je als ontwerper in de markt zet, hoe je je profileert, welke tarieven er zoal worden gehanteerd. Het hangt van de lesgroep zelf af of en zo ja wat er ter sprake komt tijdens de lessen. Jaren geleden zijn de vakeisen en voorwaarden voor het starten van een eigen bedrijf losgelaten, dit betekent dat iedereen elk type bedrijf kan starten. Naast de vakopleidingen biedt de OntwerpAcademie een cursus aan van vijf avonden voor het starten van je eigen bedrijf. Het maken van je eigen ondernemingsplan staat daarbij centraal.”

Startdata‍

Ook enthousiast geworden om een opleiding, cursus of workshop te volgen bij de OntwerpAcademie?
Het gehele jaar kun je op diverse data starten met de opleiding Tuinarchitectuur.
Kijk op de website voor ons overige lesaanbod en de startdata.