Binnen de OntwerpAcademie zijn er veel mensen elke dag bezig dat prachtige - en belangrijke - vak over het voetlicht te krijgen en over te brengen op studenten, met als doel kundige en creatieve groenambassadeurs af te leveren. Hoe groener we de wereld met elkaar maken, hoe beter! - Dolf Houtman, oprichter en ontwerpdocent OntwerpAcademie

‍
Hoe is de samenwerking met Gardenista ontstaan?‍‍

In 2020 stonden we voor de tweede keer met onze studenten op de consumentenbeurs TuinIdee. Het was een razend succes. De stand – echt fantastisch opgebouwd en ingericht door de beursorganisatie – was de drukstbezochte. Kort na de beurs sprak ik met Wilma Walenberg [bestuurslid Groe&Bloei en medeorganisator Gardenista] en waren we het snel eens: in samenwerking met vakbeurzen en festivals als Gardenista krijgen studenten de mogelijkheid om hun vaardigheden te oefenen in de praktijk. Toen kwam Covid en moesten we pas op de plaats maken. Direct na het bericht dat de coronamaatregelen werden losgelaten, hebben we de afspraken met Gardenista weer opgepakt.
‍

Wat is het idee achter de SchetsKeet?

We willen onze studenten veel trainingsmogelijkheden bieden. Ontwerpen is een ambacht waarbij het belangrijk is om veel ‘meters’ te maken. Het vak leer je voor de helft tijdens de fysieke lessen, daarnaast is het belangrijk om veel te schetsen, te onderzoeken en te experimenteren. Met deSchetsKeet gaan we letterlijk de boer op: Tuinontwerpers on Tour. Naast onze aanwezigheid op beurzen en groene evenementen, haken we aan bij actuele thema’s als hittestress, CO2 en waterbeheer. Gemeenten doen er veel aan om burgers en consumenten bewuster te maken en aan te zetten tot het vergroenen van de tuin. Denk aan ‘tegelwippen’, ‘tegel er uit groen er in’ en ‘Steenbreek’. Mooie acties waar wij graag bij betrokken zijn om bewoners een stap verder te brengen met een doordacht ontwerp of advies. Wat we willen voorkomen is dat de tegelweer terug komt omdat de actie voor de bewoner toch wat te abrupt was. Duurzaamheid begint met een doordacht plan. Ook dit zijn waardevolle trainingsmogelijkheden voor onze studenten.

‍
Het aanbieden van schets- en adviessessies is een activiteit waar alle betrokkenen baat bij hebben. Allereerst de student zelf, die zijn of haar vaardigheden kan ontwikkelen en toetsen. Daarnaast de organisatie met wie we samenwerken en die weet dat de OntwerpAcademie studenten en kennis levert. En uiteraard ook de particulier, die op een laagdrempelige manier gebruik kan maken van de kennis en vaardigheden van studenten in opleiding of net afgestudeerden. De hoop is natuurlijk dat het gesprek een vervolg krijgt. ‘Neem vooral je visitekaartje mee,’ zeggen we ook altijd, want wie weet komt er een concrete opdracht uit voort. Studenten beginnen zo ‘spelenderwijs’ met het starten van een eigenontwerp praktijk.

Wat kunnen Gardenistabezoekers concreet verwachten van een schetssessie?

‍Dat hangt helemaal van het gesprek en de bezoeker af. Het zijn korte sessies van 20 tot 30 minuten, het gaat er vooral om de tuineigenaar op weg te helpen. Heel vaak lukt het om te ordenen, prioriteiten aan te brengen en op basis daarvan de grote lijn uit te zetten. Aan de hand van schetsen kan de student de (on)mogelijkheden laten zien of de ruimtelijke effecten van de wensen. Ter voorbereiding op de schetssessie is het belangrijk dat de bezoeker een eenvoudig plattegrondje meeneemt van de tuin, met daarop de afmetingen. En een paar foto’s van de huidige tuin en de woning. De rest gaat eigenlijk altijd vanzelf. Studenten leren op deze manier ook met beperkte informatie om te gaan en zich een voorstelling te maken van de ruimtelijke kant van tuin en woning.
‍

Wat geef je studenten mee om van de schetssessie een echt waardevolle ervaring te maken?

Waar het wat mij betreft om gaat is dat de studenten leren om vooral te doen. ‘Blijf niet in je hoofd zitten’, zeg ik altijd, onderneem actie. Ontwerpers zijn onderzoekers, ontwerpers zijn professionals die er in getraind zijn om iets negatiefs of lelijks om te buigen naar kansen. En dat kan natuurlijk met iedere buitenruimte, ook met pleinen, parken en andere openbare plekken. Ik probeer studenten te laten kijken in hun eigen omgeving en kansen te ontdekken. Die instelling, die creativiteit wil ik voeden. Waarom zou je bijvoorbeeld niet een praatje maken met een tuineigenaar als je ziet dat de vijver verkeerd is aangelegd of als er te grote of te kleine bomen in staan? Het gaat er om dat studenten zichzelf vragen leren stellen over wat ze zien. Niet blijven hangen in iets wat lelijk is maar zichzelf de vraag stellen welke potenties de plek heeft. Dat is niet alleen leuk, zo ontwikkelen ze ook een (meer) ondernemende houding, wat weer van belang is voor het eventueel starten van een eigen bedrijf.‍

Waar kijk je zelf vooral naar uit tijdens Gardenista?

Wat ik elke keer weer fantastisch vind om te zien is dat gemotiveerde studenten in gesprek zijn met consumenten en druk doende ideeën en schetsen op papier te zetten. Ik word daar echt heel blij van. En ook trots. Trots op de studenten én op onze docenten en ondersteunende collega’s achter de schermen.

Tuin op de schop of ken je iemand die een groenere tuin wil, maar niet weet hoe?

Je vindt de SchetsKeet op de Lage Weide bij de Postzegeltuintjes. Meld je voor tuinadvies aan op de site van Gardenista, of loop spontaan langs voor koffie en een praatje, we staan je graag te woord!

"Maar ook voor tuinontwerpers is deze beurs de moeite waard.”

Vertelt plantenveredelaar Margareth Hop en adviseur bij de OntwerpAcademie voor nieuwe opleidingen. Zij was er een van de sprekers bij het programmaonderdeel 'Klimaatpraat' en doet hier kort verslag over welke klimaatoplossingen en slimme innovaties haar aandacht trokken.
‍
‍

Klimaatoplossingen in de stad & nieuwe werkgevers voor onze studenten‍

Op de Vakbeurs Klimaat in Houten staan veel bedrijven met producten voor klimaatbestendige inrichting, zoals ondergrondse wateropslagmogelijkheden, waterpasserende bestrating en innovaties voor groene daken. Veel hiervan is ook in particuliere tuinen toepasbaar en kan ontwerpers op ideeën brengen.
‍
Margareth:

"Er staan veel ingenieursbureaus die klimaatoplossingen ontwerpen, ook geïntegreerd met andere aspecten zoals biodiversiteit. Deze ingenieurs- en adviesbureaus zijn bovendien interessante potentiële werkgevers voor studenten van de OntwerpAcademie."

De hele dag door zijn er lezingen over allerlei aspecten van klimaatbestendige stadsinrichting, met veel goede praktijkvoorbeelden, zoals van bedrijventerreinen, waterpleinen of speelplekken. Hier komt ook de sociale kant aan bod: hoe krijg je bewoners mee in de omslag naar klimaatbestendige inrichting? Voorbeelden zijn zogenaamde gemaksproducten voor de inrichting van geveltuintjes.

‍Hoe helpen planten tegen het UHI-effect?

‍Ik zelf gaf er de lezing ‘Klimaatdoelen halen met beplanting’. Dat planten nuttig zijn voor het stadsklimaat is inmiddels wel bekend, maar lossen ze onze problemen daar voor een aanzienlijk deel mee op, of vormen ze een druppel op de gloeiende plaat? Het antwoord is: wateroverlast en het UHI-effect – urban heatisland-effect – kan zeker de helft worden verminderd met een heel gewone hoeveelheid beplanting, maar alle planten in de stad kunnen maar een heel klein deel van onze CO2 uitstoot opnemen.

‍

Datum klimaat expo 2023, noteer vast in je agenda!

‍Volgend jaar wordt de beurs weer gehouden. Gezien het belang van kennis delen en de interesse voor de nieuwste ontwikkelingen op het gebeid van de klimaatadaptieve stad, pakt ExpoProof de beurs volgend jaar groter aan en organiseren ze een tweedaagse beurs onder de naam Nationale Klimaat Expo, op 19 en 20 april 2023 in Houten.

"Mijn advies aan de (toekomstige) studenten: Neem volgend jaar een kijkje!"

Lees hier de samenvatting van Margareth's PodiumBoskoop-lezing voor de OntwerpAcademie eerder dit jaar.

Tip: Heb je interesse in een groene cursus of opleiding bij de OntwerpAcademie? Zaterdag 14 mei is er weer een studievoorlichtingsbijeenkomst en kun je sfeer proeven, al je vragen stellen en tijdens een proefles ontdekken of de manier van lesgeven bij je past.

Alena Blonk rondde vorig jaar haar opleiding Tuinarchitectuur af en gaf zich aansluitend op voor een stageproject.

“Ideaal als afsluiting van je opleiding. Je gaat concreet aan de slag als tuinontwerper en krijgt tegelijkertijd begeleiding waarbij je je eigen leerdoelen kunt bepalen. Dankzij de stage ben ik definitief als zelfstandig tuinontwerper gestart.”

In deze blog vertelt Alena hoe ze haar stageproject heeft ervaren en aangepakt. De tussenquotes zijn van stagebegeleider Peter Kroesen.

“In september 2020 begon ik met de opleiding Tuinarchitectuur. Ik ben inmiddels 48 en heb me wel eens afgevraagd waarom ik niet eerder heb gekozen voor deze richting. Van jongs af aan ben ik altijd bezig met de natuur, als tiener was ik lid van een natuurclub. Op latere leeftijd ben ik lang begeleider geweest van jeugdactiviteiten bij de IVN, instituut voor natuureducatie. Daarnaast heb ik altijd veel en graag getekend. De kunstacademie was op dat moment voor mij een logische keuze. Tuinarchitectuur kwam toen niet in mij op en is ook nooit eerder op mijn pad gekomen."

Uitdagend stageproject als praktijkopdracht‍

Na het afronden van de opleiding heb ik mij bij Peter Kroesen opgegeven voor een stageproject. De opleiding is relatief kort en de opdrachten tijdens de lessen zijn fictieve situaties. Met een stageproject krijg je de mogelijkheid om met begeleiding te werken aan een concrete praktijkopdracht. Het goede en fijne aan de stage is ook dat je je eigen leerdoelen kunt bepalen. Ik koos ervoor om alle stappen bij het ontwerpproces te bespreken met Peter. Ook heb ik bewust gekozen voor een voor mij uitdagend project: een tuinwens in tropische sfeer, in Ibiza stijl, inclusief palmbomen in grote bakken of potten, een jacuzzi en vooral ook onderhoudsvriendelijk. Heel belangrijk is dan zo’n eerste gesprek met de opdrachtgevers. Ik kwam er achter dat het ze in basis gaat om een tuin waar ze tot rust kunnen komen na een lange werkdag, waar ze de dag doornemen en kunnen genieten van lekker eten met vrienden.

‍
“De opdrachtgever had een uitgebreid wensenpakket. Alena heeft flink gepuzzeld en het slim aangepakt. Door ook de zijtuin te betrekken kon zij aan de meeste wensen tegemoet komen.”

‍
In de tuin lagen op dat moment alleen tegels, meer een binnenplaats omgeven door muren en steen. Vanuit mijn visie wilde ik de bewoners – binnen hun wensen – graag meenemen in biodiverse mogelijkheden. Na ons gesprek heb ik als eerste al hun antwoorden op mijn vragen uitgeschreven, het moodboard bekeken, een analyse gemaakt en een vlekkenplan. Bij het bestuderen van de foto’s zag ik opeens hoe ik de ruime zij-ingang prachtig bij de tuin zou kunnen betrekken. Het concept ontstond toen ik begon met schetsen. Veel schetsen, kijken, opnieuw schetsen en soms even een stap terug. In deze fase gebruik ik, ook nu voor mijn opdrachten, een klein schetsboek, zo’n dummy. Dit is de fase om vormen te zoeken en de juiste compositie. De jacuzzi in de tuin was een duidelijke wens, maar die neemt in deze relatief kleine tuin een behoorlijke ruimte in. Ik wilde dat deze zou passen in het geheel, zonder prominent aanwezig te zijn.

‍
“Tijdens het stageproject groeide mijn zelfvertrouwen”‍

Van nature ben ik niet zo zelfverzekerd. De wensen van de klant zijn leidend, tegelijkertijd zie ik het als belangrijke meerwaarde dat een tuinontwerper verder kijkt, naar slimme oplossingen zoekt en biodiverse mogelijkheden aandraagt. Maar, hoever ga je daarin? Ook daarom wilde ik graag alle stappen doornemen met Peter.  Als ik iets tegenkwam waar ik voor mijn gevoel nog niet genoeg vaardigheden voor had, besprak ik dat met Peter. Toen ik mijn theorie niet haalde, had ik sterk het gevoel te hebben gefaald. Ik heb dyslexie en kon geen grip krijgen op al die PDF-files in het lesmateriaal. Peter heeft me daar bovenop geholpen en me het gevoel gegeven dat ik een prima ontwerper kan zijn, ook zonder mijn theoriediploma. Een herexamen was voor mij geen optie, want op dat moment kreeg ik mijn eerste betaalde opdracht. Maar wie weet ga ik alsnog examen doen. Voor nu heeft mijn stageproject,” lachend: “en dus Peter, mij genoeg zelfvertrouwen gegeven om te starten als zelfstandig tuinontwerper.

‍
“Ik vind Alena een heel sterke ontwerper. Toen ze haar theorie-examen niet haalde, heb ik haar gezegd: verlies niet de moed. Ga door met ontwerpen. Dit is gewoon wat je heel goed kan!”

‍Tevreden opdrachtgevers‍

En de opdrachtgevers van mijn stageproject? Zij waren vooral enthousiast over de verschillende zitplekken tussen het groen, de indeling, de strakke pergola en het terras voor de jacuzzi. Ik had speciaal informatie aangevraagd bij een bedrijf in spa’s en zwembaden. Ik wilde meer weten over de aansluiting, de verschillende maten en mogelijkheden, zodat ik het kon meenemen in het ontwerp. Verder waren ze ook heel blij hoe de tuin nu een mooier ruimtelijker geheel vormt en groter lijkt. De tuin begint nu al aan de voorkant van het huis en niet alleen achter als binnenplaats. Een grote wens was ook een onderhoudsvriendelijk tuin en hoewel bomen daarom geen voorkeur hadden, zijn ze nu juist blij met drie bomen in het tuinontwerp. Bomen geven structuur en massa aan de tuin en zijn heel belangrijk voor de klimaatbeheersing en het dierenleven.

“Alena heeft met dit stageproject op een heel mooie manier laten zien wat ze kan. Haar eindpresentatie is heel compleet. Alle onderdelen zijn heel nauwkeurig uitgewerkt.”

‍
Tip voor studenten Tuinarchitectuur‍

Ik kijk met veel plezier terug op mijn stage. De praktijkervaring die je opdoet is zó leerzaam. Je werkt als ontwerper en krijgt tegelijkertijd begeleiding waarbij je je eigen leerdoelen bepaalt. Werkelijk alle aspecten kun je bespreken. En als je van een specifiek onderdeel meer wilt weten, neemt Peter daar ook de tijd voor. Het vraagt wel wat van je eigen initiatief. Vraag jezelf af: wat wil ik nog leren? Mijn tip is ook een stageproject te plannen tussen de laatste lessen en een eventueel examen. Het vraagt namelijk de nodige tijd en energie. Maar hoe meer je investeert in je stage, hoe meer je er kunt uit halen. Mij heeft het daardoor veel gebracht. Naast meer kennis en vaardigheden ook meer zelfvertrouwen. Dankzij mijn stageproject heb ik de stap durven zetten: ik heb mijn baan opgezegd en ben als zelfstandig tuinontwerper gestart. Deze maand werd ik 48 en hoewel ik absoluut geen spijt heb van eerder gemaakte keuzes, voel ik dat ik eindelijk het werk heb gevonden wat ik echt leuk vind.”‍

Nawoord stagebegeleider Peter Kroesen

“De mix aan stageprojecten en de mix aan studenten die ik begeleid, vind ik echt fantastisch. Sommige studenten zijn zelfverzekerd en willen laten zien hoe ver ze al zijn, maar blijken soms nog vaardigheden te missen die hun ontwerp naar een professioneel niveau tilt. Een stageproject brengt dat heel duidelijk aan het licht. En daar werken we dan aan. Andersom zijn er studenten die hun ontwerptalent nog niet herkennen en niet beseffen hoe goed ze zijn. Zo’n student is Alena. Het is heel fijn om te zien hoe tijdens het werken aan haar stageproject, haar vertrouwen groeide. Dat een stageproject dat kan bewerkstelligen.”

‍
Meer weten over Alena's tuinontwerp? Zie www.groentig.nl

“Meer dan ooit willen tuineigenaren met liefde en zorg iets moois maken van hun eigen tuin. Ik merk aan de deelnemers dat het veel voldoening geeft om tijdens deze workshop zélf hun tuin te ontwerpen, zich meer bewust te worden van het belang van een goed concept en over welke planten het goed doen op welke plek.”

3-daagse workshop ontwerp je eigen tuin XXL

Wil je een nieuwe indeling, meer bijen en vlinders, jaarrond groen? Het is voorjaar en het ideale moment om met je tuin aan de slag te gaan. Modeste: Vorig jaar zijn Peter Kroesen, Hilde Reichgelt en ik gestart met de 3-daagse workshop Ontwerp je eigen tuin XXL: tuinontwerpen en beplantingsplannen voor tuinen die groter zijn dan 800 vierkante meter. En, ik vind het fantastisch, om samen met de deelnemers met deze mooie grote tuinen aan de slag te gaan. Na 3 dagen ligt er een goede basis voor het ontwerp en de beplanting.

Dag 1 + 2 Ontwerpen en stijl van je tuin bepalen

Bij een grote tuin vind ik het nog belangrijker om naar het geheel te blijven kijken. De tuin wordt pas een fraai geheel als je duidelijk voor een bepaalde tuinstijl kiest. De stijl van de tuin is aan de hand van een moodboard al bepaald tijdens de eerste twee workshopdagen. Peter en Hilde werken dan samen met de deelnemers naar een uitgebalanceerd tuinontwerp toe.

Dag 3 Beplanting: welke plant past op welke plek

Tijdens de beplantingsdag wordt hier op voortgeborduurd. Herhaling van vormen en kleuren spelen daarbij een belangrijke rol, keuzes maken hoort daar bij. Ik merk dat het voor de cursisten lastig is om te kiezen, en eerlijkgezegd voor mijzelf ook elke keer weer. Er zijn zoveel mooie planten, je zou ze allemaal wel in je tuin willen hebben. Maar een border met heel veel verschillende soorten kan een rommelige aanblik geven. Juist door opvallende soorten te herhalen, zorg je voor eenheid. Kies bijvoorbeeld een hoog siergras en herhaal dit regelmatig achterin de border. Of een bloeiende struik zoals de vlinderstruik, een bladplant met donker blad zoals het purperklokje Heuchera ‘Purple Ace’ of een forse vaste plant zoals de duizendknoop (Persicariaamplexicaulis).

Opbouw les en gastdocent Miranda Spaan

’s Morgens bespreek ik eerst het stappenplan, ook laat ik inmijn presentatie inspirerende voorbeelden zien. Daarna gaan we stap voor stap aan de slag met het beplantingsplan voor de tuin. Als eerste kijken we naar de basis van de beplanting. Dit zijn de bomen, grote struiken en hagen. Het zijn houtige gewassen die lang meegaan, de juiste keuze is daarom heel belangrijk. Daarna beginnen we aan de invulling van borders en plantvakken. Na de lunch komt Miranda Spaan erbij, zij is opgegroeid op de kwekerij van haar vader Krijn Spaan en heeft veel plantenkennis. Samen begeleiden we elke cursist individueel bij het maken van hun beplantingsplan.

Goede basis en een hoop inspiratie en lesmateriaalom thuis verder aan de slag te gaan

Het lukt niet altijd om in één dag alle beplanting voor een grote tuin op papier te krijgen. Maar wel om de basis van bomen, struiken en hagen te bepalen en minstens één border te vullen. Hierbij is het stappenplan een duidelijke richtlijn en kan iedereen zelfstandig verder met het maken van een beplantingsplan voor de rest van de tuin. Al het lesmateriaal en een inspirerend boek wordt bovendien digitaal nagestuurd.

De workshop Ontwerp je eigen tuin XXL vind ik heel geslaagd, in drie dagen kunnen we nu zelfs voor grote tuinen een heel goede basis leggen. Meer dan ooit willen tuineigenaren met liefde en zorg iets moois maken van hun eigentuin. Ik merk aan de deelnemers dat het veel voldoening geeft om tijdens deze workshop zélf hun tuin te ontwerpen, zich meer bewust te worden van het belang van een goed concept, na te denken over welke planten op welke plek. Het is fijn om daar een bijdrage aan te leveren.