Zoals onderwijsdeskundige David Kolb al stelde, heeft ieder mens zijn of haar eigen leerstijl. Waar de een het liefst een boek pakt, leert de ander het best door te experimenteren. Ontwerpvraagstukken kunnen we ook op verschillende manieren benaderen. Als aankomend professional is het belangrijk te ontdekken op welke manier je het meest effectief werkt. Minstens zo belangrijk is dat je ontdekt uit welke werkwijze je het meeste plezier haalt. Bij het kiezen van je werkwijze, kun je je ook laten leiden door de aard van de opdracht.

Globaal genomen zijn er vier manieren om een ontwerpvraagstuk te benaderen:

1. Scherpe analyse (rationele benadering)
2. Logische analyse (vlekkenplan, scenario’s)
3. Visie als sturend mechanisme
4. Intuïtieve benadering

Let wel, de indeling als bovenstaand betekent niet dat de methoden volledig van elkaar gescheiden zijn. Daarover straks meer.

Scherpe analyse

Bij deze methode start je op rationele en systematische wijze met de inventarisatie (ruimtelijk, situationeel en functioneel) van de te ontwerpen ruimte. Hierbij staat de vraag centraal: wat is er allemaal, wat zie ik en hoe komt de ruimte op mij over? Afmetingen in relatie tot de beschikbare ruimte, verhoudingen, kleurgebruik, uitstraling van materialen, gevelverdeling, de vorm van de kavel, de manier waarop de woning is geplaatst, etc. De kunst is om meteen ‘ruimtelijk’ oog te leren kijken en alle aspecten te benoemen. Door schetsen te maken van de ruimte, kun je jezelf hierin trainen. Of maak foto’s als direct schetsen een te grote stap is. De foto’s print je uit en teken je over met behulp van transparant papier. Al tekenend kun je inventariseren, analyseren en leren te benoemen wat je opvalt aan de ruimte.

Logische analyse

Dit is een methode waarbij je het programma van eisen centraal stelt en vandaar uit de functies een plek geeft. Zo ontwikkel je een paar scenario’s waarbij je steeds zoekt naar het op logische wijze samenvoegen en rangschikken van onderdelen die met elkaar te maken hebben. Je maakt bijvoorbeeld een ‘vlekkenplan’ waarbij de toegewezen plek van een gewenste functie, gerelateerd is aan de omstandigheden. Je plaatst bijvoorbeeld geen terras in een looproute en concludeert wellicht dat het gezien de oppervlakte van de tuin, logischer is van twee aparte terrassen er één te maken.
Een vlekkenplan is een scenario, géén concept. Met een vlekkenplan geef je op schetsmatige wijze aan welke functies er op welke plek kunnen plaatsvinden.

Visie als sturend mechanisme

Je kunt als ontwerper ook uitgaan van wat een tuin voor de opdrachtgever betekent – al dan niet naar aanleiding van zijn of haar uitgesproken mening .Voor de een kan het een oase van rust zijn, een ander ziet het als het verlengstuk van de woonkamer met alle bijbehorende luxe materialen, een derde vindt dat de tuin een antwoord moet geven op klimaatverandering. De dieper liggende visie ‘kleurt’ de manier waarop je een tuin of andere buitenruimte gaat inrichten. Een sprekend voorbeeld uit de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw is de visie van ontwerper Louis Le Roy.

Voor deze ‘ecoloog avant la lettre’ waren buitenruimtes plekken om een diversiteit aan groeivoorwaarden voor vegetaties te creëren. Door bouwmaterialen en puin in borders, tuinen en groenstroken te verwerken, creëerde hij hogere en drogere delen die de ene keer in de zon en dus droger en de andere keer in de schaduw en dus vochtiger waren. Door veel verschillende soorten groeiplaatsomstandigheden te ontwikkelen, konden veel verschillende planten er zich vestigen. Het geheel moest vooral ook een zo natuurlijk mogelijk karakter krijgen. Le Roy ontwikkelde een duidelijk standpunt.

Intuïtieve benadering

Ook zijn er ontwerpers die direct beginnen met het maken van maquettes of beelden verzamelen nadat ze een tuin of andere buitenruimte hebben gezien. Een goed voorbeeld daarvan is de Franse ontwerper Yves Brunier – hij maakte prachtige, collageachtige impressies, soms ook gecombineerd met fototechnieken en verf. Het ontwerp voor het Museumpark in Rotterdam is van zijn hand.

Waar de start van jouw ontwerpproces ook ligt, er zal altijd een fase in het ontwerptraject zijn dat je niet ontkomt aan het benoemen en duiden van typische kenmerken die horen bij een bepaalde plek. Intuïtieve ontwerpers slaan deze fase niet over, maar leggen elders in het ontwerptraject de relatie met de inventarisatie en analyse. Er is in die zin geen vaste route om tot je concept te komen. Je kiest de route die op dat moment het beste past bij de ontwerpvraag én die het beste past bij jezelf.

De praktijk laat bovendien zien dat er niet altijd een strikte scheiding is waarop je je ontwerp benadert. De ene keer staat je pet veel meer in de richting van een visie, de andere keer past het beter om het vraagstuk rationeel te benaderen. En natuurlijk hangt het ook af van het soort opdrachtgever, de omvang van het project, de ontwerpvraag en in welke context het plan zich bevindt. Niet elke vraag kun je op dezelfde manier beantwoorden.

Het ontwerpproces is een ingewikkeld proces, je moet rekening houden met veel factoren. Het is een continu proces van zoeken, afwegen en toetsen. Uiteindelijk gaat het er om dat je een zeker standpunt inneemt. Hoe kijk jij er naar als ontwerper? Het mooie en interessante van het ontwerpvak is dat je in zekere zin altijd de mogelijkheid krijgt iets te vertellen, te laten zien of goed te maken, ongeacht de afmeting van de tuin.

Tot slot

Voor welke benadering of startmoment je ook kiest, maak in elk geval altijd een begin en blijf niet wachten tot je alle informatie voorhanden hebt. Je kunt al heel veel met hetgeen je tot je beschikking hebt.

Wil je meer weten over de opleiding Tuinarchitectuur of ons andere aanbod? Zaterdag 11 september a.s. is er weer een Studievoorlichtingsmiddag. Meld je aan, dan rekenen we op je komst.

In juli besteden we bij Plantenkennis Compleet, uitgebreid aandacht aan deze bijzondere plantgroep.

Kruiden voor elke plek

Je eigen eetbare planten kweken is momenteel razend populair en daar horen zeker ook kruiden bij. Het grote voordeel van kruiden is, dat je er maar weinig ruimte voor nodig hebt, je gebruikt slechts enkele takjes per maaltijd. De kunst is de juiste soorten te kiezen. Of het nu gaat om een vensterbank, klein balkon of een royale tuin, een schaduwplek of een zonovergoten groeiplaats, voor elke plek zijn geschikte kruiden te vinden.

Historie, herkomst en toepassing

Al eeuwenlang worden kruiden in vele culturen gebruikt en gekweekt. Historie en natuurlijk ook hele praktische zaken, worden tijdens de module Kruiden belicht. Zoals het (her-)kennen van de soorten, waar ze van nature groeien, hun ecologische waarde en hun toepassingsmogelijkheden. Kortom, een rijke bron aan informatie en ideaal voor de aanleg van een ‘eetbare tuin’.

De module Kruiden vormt een onderdeel van de uitgebreide modulaire cursus Plantenkennis Compleet. Alle modules zijn afzonderlijk te volgen.

Foto’s: Max Houtman

Als groenopleider vinden we het belangrijk onze studenten niet alleen theoretische kennis aan te bieden, maar er vooral ook veel met ze op uit te trekken en ze het groen ‘te laten beleven’. Sinds kantoor en leslocatie zijn gevestigd tegenover groothandel Greenlink ontstaan er nieuwe samenwerkingen en ontwikkelen we steeds nieuwe initiatieven met als doel studenten Tuinarchitectuur en Plantenkennis te laten kennismaken met de uitgebreide mogelijkheden binnen de groensector.

Excursiecoördinator Jorien Launspach:

“De excursie Boskoops Glorie is onderdeel van de opleiding Tuinarchitectuur. Inhoudelijk draait de excursie vooral om veredelingstechnieken, vermeerderingsmethoden, verschijningsvorm van planten en bomen, handelsprijzen en al die onderwerpen die er voor zorgen dat de student meer idee krijgt wat er zich bij leveranciers afspeelt. Daarnaast laten de verschillende onderdelen een mooi en divers beeld zien van Boskoop met uiteenlopende kwekers. De gidsen vertellen elk op hun eigen vakgebied gedreven over hun werk en dat heeft zijn weerslag op de studenten. Zelf heb ik geen groene achtergrond, maar ook voor mij zijn het drie leerzame en zeer interessante dagen.”

De Boskoopse meesterbloembinder Debora Treep is een van de rondleiders bij kwekerij Het Groene Huis:

“Als aanvulling op de theorie brengt de OntwerpAcademie op allerlei manieren professionals en studenten bij elkaar om kennis te delen en te inspireren. Het is een visie die mij en zeker ook de studenten zeer aanspreekt. Ze zijn enthousiast, leergierig en blij met de stap die ze hebben gezet. Een aantal werkt al in het groen en zoekt verdieping, anderen maken een carrièreswitch en onderzoeken nog welke kant ze op willen. Een excursie als deze sluit perfect aan bij de opleiding. Ze bezoeken een mix aan organisaties met allerlei soorten beplanting en uiteenlopende toepassingen.”

Landschapsadviseur Fred Booy is eigenaar van kwekerij Het Groene Huis:

“Het is leuk en belangrijk om studenten Tuinarchitectuur en Plantenkennis de diversiteit van Boskoop te laten zien. Het is een fijne club, heel geïnteresseerd in natuurvriendelijk kweken en ecologisch verantwoord ontwerpen. En met interessante en inhoudelijke vragen. Dat vind ik ook het leuke aan rondleiden, de aanwezige kennis en de vragen bepalen mede mijn verhaal. Zo is elke dag anders. Ik denk dan ook dat Jorien drie totaal verschillende dagen heeft ervaren."

Onze excursies zijn (mede) toegankelijk voor iedereen die geïnteresseerd is in tuinarchitectuur, beplanting en tuinen. De kwekerijen en tuinen aan het Rijneveld in Boskoop zijn bovendien te bezoeken op elke laatste zaterdag van de maand. Kijk voor meer informatie in de agenda op onze website.

Niels Timmers volgde in 2017 de opleiding Tuinarchitectuur bij de OntwerpAcademie. In een serie interviews kijken oud-studenten terug op de lessen en vertellen hoe het nu met ze gaat.

“Als hovenier maakte ik voor vrienden of familie wel eens een ontwerp, het gevoel van vrijheid een tuin of project te kunnen ontwerpen en inrichten naar eigen inzicht, heeft Piet Oudolf bij mij aangewakkerd. Door hem besloot ik mijn ontwerpkennis te verbreden en ging op zoek naar een passende opleiding. Tijdens een informatieavond bij de OntwerpAcademie was er gelijk een klik. De opleiding zit gewoon goed in elkaar, dat zag ik ook aan de hand van de stage- en examenopdrachten die we konden inkijken.  

Wat doet je ontwerp met de ruimte?

Die vraag kwam tijdens de lessen steeds terug. Ruimtelijke aspecten, daar hamerde onze docent flink op, hij zette je echt aan het denken. Wat zijn de zichtlijnen en wat doet dat met je ontwerp? Voor mij was de mogelijkheid van een versnelde opleiding perfect. Ik was destijds al meer dan tien jaar hovenier, was dagelijks bezig met het aanleggen van tuinen. Nu richtte ik mij op een volgende stap: het oprichten van mijn eigen tuinontwerpbureau. Na het afronden van de opleiding heb ik mij direct ingeschreven bij de Kamer van Koophandel en sinds 2018 ben ik de trotse eigenaar van Timmers Tuinontwerp.

Een goed doordacht ontwerp waarin alles klopt, dat staat voor mij bovenaan bij elke nieuwe ontwerpopdracht. Tijdens het kennismakingsgesprek bespreken we de wensen van de klant en kijken naar de mogelijkheden. Heel vaak komt de klant al met een concrete invulling die – en dat bedoel ik niet lullig – vaak is gebaseerd op wat de buren in de straat ook hebben. Maar als ik precies ga tekenen wat de klant vraagt, krijg je allemaal dezelfde tuinen, terwijl ze juist mij inschakelen voor een goed ontwerp. Voor mij is dat een ontwerp dat past bij de plek, dat aansluit bij de wensen en tegelijkertijd verrast.

Waar mogelijk probeer ik altijd te ‘sturen’ naar een groene tuin. Waarom per se een groot terras? Hoe vaak per jaar zit je met een grote groep mensen in de tuin? Een ander wil graag een onderhoudsvriendelijke tuin en denkt dan in eerste instantie aan weinig planten. Het is leuk en belangrijk om de vraag achter de vraag te ontdekken, dan kun je een tuin ontwerpen waar lang plezier aan wordt beleefd. Een mooi compliment kregen we laatst bij een nieuwbouwtuin van vijf bij zeven meter. De klant wilde graag een groene tuin met het liefst nog een boom en een gazon, maar wist niet of dit haalbaar was in de relatief kleine tuin. Ik heb toen gekozen voor diagonale lijnen en een verhoogde vlonder met gazon [zie foto hierboven]. Optisch lijkt de tuin nu veel groter. De opdrachtgever vertelde hoe buren uit de nieuwbouwwijk onder de indruk waren en hadden opgemerkt: ‘Wow, ja, dit hadden we óók kunnen doen met de tuin, in plaats van alleen tegels.’

“Waarom per se een groot terras? Hoe vaak per jaar zit je met een grote groep mensen in de tuin? Wat versta je onder een onderhoudsvriendelijke tuin? Het is belangrijk om de vraag achter de vraag te ontdekken, dan kun je een tuin ontwerpen waar lang plezier aan wordt beleefd.”

Het leukste aan dit vak is hoe je jezelf elke keer kunt uitdagen en overtreffen. Soms is het een ingewikkelde puzzel om binnen bepaalde kaders en randvoorwaarden een goed verantwoord ontwerp te maken. En ja, het komt voor dat ik ’s avonds in bed opeens een oplossing zie. Dan ga ik er toch nog even uit om die lijnen alvast op papier te zetten. Ik ben nu drie jaar bezig met mijn eigen ontwerpbureau en de combinatie met de aanleg van tuinen is voor mij ideaal. Het mede zelf uitvoeren vind ik nog steeds heel leuk. Daarnaast werk ik samen met hoveniersbedrijven.

Piet Oudolf is absoluut één van mijn inspiratoren, ik heb een kast vol boeken van hem. Maar inspiratie haal ik ook uit heel andere dingen. De manier waarop bijvoorbeeld sterrenkok Hans van Wolde over zijn tot restaurant verbouwde boerderij praat, hoe hij ondanks moeilijke tijden aan zijn droom blijft werken, twee Michelinsterren inlevert door de verkoop van zijn oude restaurant om vervolgens binnen een jaar twee sterren te verdienen met zijn nieuwerestaurant. Dat vind ik geweldig! Ik hou van mensen die serieus en met liefde bezig zijn met hun vak.

Hoe ik aan mijn eigen droom werk?

Begin dit jaar heb ik geïnvesteerd in nieuwe software om ontwerpen nog aantrekkelijker te kunnen presenteren. Ook wil ik mensen nog meer bewust maken van de natuur, ze meenemen in ecologische mogelijkheden en daarnaast mijn netwerk met hoveniersbedrijven uitbreiden. Goede hoveniersbedrijven die netjes en nauwkeurig werken, met verstand van zaken, ook op het gebied van veiligheid. Samenwerken met prettige bedrijven met dezelfde visie, die geloven in wat ze doen. Daar gaat het om. Dan kom je samen verder.”