Elke maand deelt onze plantenexpert Marlien van der Linden een plantentip passend bij het seizoen. Ze sluit 2023 af met een tip over coniferen en de waarde ervan voor de (bio)diversiteit. De beplantingsadviseur leert - uit de boeken, maar juist ook in de praktijk - over de vele soorten die er zijn en hoe je met een conifeer sfeer kunt maken in de tuin. Want met juist met de brede plantenkennis kan de beplantingsadviseur het verschil maken, die maakt onderscheid in het aanbod, kent vele toepassingen en durft te combineren.

Marlien: Vorig jaar om deze tijd weide ik een Instagram post aan coniferen en pleitte ik voor een herwaardering van deze groep planten. Want coniferen zijn heel goede fijnstofvangers, bieden een thuis aan vogels en insecten en zijn daarmee goed voor (bio)diversiteit. En zijn wintergroen en zorgen daarmee voor kleur in de tuin tijdens de grijze dagen. Ze horen voor mij dan ook zeker thuis in de tuin.

Coniferen waren een tijdje ‘uit de mode’, maar lijkt de opwaartse trend te maken en winnen vooral de naaldconiferen aan populariteit. Ook zijn er een aantal nieuwe cultivars op de markt gekomen die iets grappigs, lugubers of winterkleur toe kunnen voegen aan een beplantingsontwerp. 

Kwekerij Geers in Boskoop‍
Alle groepen die de vakopleiding Beplantingsadviseur volgen, hebben na de les over coniferen de kwekerij van Herman en Thea Geers bezocht. Op slechts 1500 meter van de OntwerpAcademie, stap je bij hen in een totaal andere wereld. Kwekerij Geers is namelijk gespecialiseerd in het kweken van dwerg- en miniatuurplanten en heeft een ruim aanbod dwergconiferen en -heesters. Niet dat je in een beplantingsplan nu gelijk dit soort planten massaal toepast, maar om de diversiteit in plantengeslachten te laten zien is dit een zeer leerzaam bezoek. 

‍Soorten en cultivars
Na een introductie over hoe dwergvormen ontstaan in de natuur, kijken de studenten zelf rond met de opdracht: “Hoeveel verschillende soorten en/of cultivars (taxa in vakjargon geheten) kun je vinden van bijvoorbeeld Pinus?” Een student kwam op maar liefst vijftig verschillende Dennen! Nou, dan kun je als klant niet meer zeggen: “Voor mij geen Den, die heb ik al.” Een variant op de opmerking van een niet-lezer: “Ik heb al een boek.” 

Persoonlijke favorieten
Voor een wintertuin vind ik het bijvoorbeeld heel gaaf om coniferen als Pinus mugo ‘Carsten’ te gebruiken. Een Den die in de winter nog mooier warm geel kleurt dan in de rest van het jaar en onder veel omstandigheden floreert. In de buurtplaats je het oranjekleurige Carex testacea ‘Prairie Fire’ met een Heuchera ‘Caramel’. Het hele jaar door succes verzekerd!

Toegevoegde waarde van de Beplantingsadviseur
En juist die enorme diversiteit aan planten laat de waarde en de rol van (planten)kennissen daarmee ons vak, heel goed zien: een beplantingsadviseur maakt onderscheid in het aanbod, kent vele toepassingen en durft te combineren.

Kortom, zet je over mogelijke vooroordelen over coniferen heen en durf ze in je beplantingsplan (op een originele manier) op te nemen. Je zult verbaasd zijn over de mogelijkheden. 

Tip voor de kerstvakantie: Ga op zoek naar originele combi’s en plaats ze op ons groene platform OA-Connect. Verras en inspireer elkaar!

Over Marlien van der Linden
Marlien van der Linden is hoofddocent Plantenkennis aan de OntwerpAcademie en is een echte plantengekkie. Ze werkte jarenlang bij kwekerijen in Boskoop, waaronder Plantentuin Esveld, voor ze de stap maakte naar het onderwijs. Ze deelt haar kennis en liefde voor planten niet alleen in haar lessen, maar schrijft er ook graag over o.a. voor vakblad De Hovenier en voor onze volgers op onze online kanalen onder de rubriek Marliens Plantentip. Haar tips reizen met de seizoenen mee.

Hoe vertaalt onze onderwijsfilosofie zich naar een les binnen de opleiding Tuinarchitectuur? Eind november liepen we een dag mee met ontwerpdocent Ploni Sikkes en haar studenten op de leslocatie in Houten.

De opleiding is opgebouwd uit 3 thematische lesblokken: Visueel, Compositie en Groen. Deze groep zit alweer in het laatste blok Groen waarin beplantingsvisie, beplantingsplannen, plantstrategieën, tuinstijlen, wet- en regelgeving de basis vormen. ‍

‍De beplanting (BIP en Wet- en regelgeving) stond deze les centraal. Theorie en praktijk, klassikale- groeps- en individuele oefeningen werden afgewisseld, evenals het lokaal met een buitenopdracht, want groenprofessionals zien echt overal kansen en hun creativiteit in te zetten! Bekijk het beeldverslag voor een inkijkje in het programma, de sfeer en welke elementen zoal behoren tot de gereedschapskist van de tuinontwerper.
‍

⏰ 10:00 - Opening ‍

‍‍

📑 10:15 – Huiswerk bespreken: offertes voor een tuinontwerp en beplantingsplan- klassikaal

‍

🌳 10:30 – Huiswerk bespreken: de ontwerpopdracht en die met elkaar doorontwerpen, van schetsontwerp tot definitief ontwerp – in groepjes

📖 11:30 – Theorie: over de essentie van beplantingsplannen en de betekenis van groen in je ontwerp en duiken we in de wet- en regelgeving en het Beplantingsindicatieplan (BIP) - een cruciaal element in de gereedschapskist van de tuinontwerper!

🌷 12:00 - Buitenopdracht: Studie naar de beplanting bij de naastgelegen kerk. Schets schematisch de hoofdstructuur. Hoe is de beplanting opgebouwd?

‍

🍽️ 12:45 - Lunchpauze en meegebrachte literatuur door Ploni bekijken

‍

🎨 13:00 – Aan de slag: Individueel oefenen met het beplantingsindicatieplan

🖌️ 14:45 - Creatieve oefening: Klassikaal perspectief tekenen

👋 15:30 - Afsluiting: Het huiswerk wordt opgegeven in de online leeromgeving, waar tevens de syllabus met de lesstof te vinden is. Tot over 2 weken!

Meer weten over de creatieve deeltijdopleiding Tuinarchitectuur die je kunt volgen in Boskoop of Houten?    

Kom naar de Studievoorlichting + Proefles op zaterdag 8 februari 2024 om 16.00u. Kijk hier voor meer info over wat je kunt verwachten en meld je aan. Wie weet wordt 2024 jouw jaar dat in het teken komt te staan van professionele en persoonlijke groei!

Ester: “Bij de hovenier waar ik af en toe werkte, merkte ik hoe leuk ik het vond om zelf een tuinontwerp te maken. Maar ook dat ik ontwerpkennis miste en steeds tegen dezelfde problemen aanliep.”

Als Ester van der Werf in 2020 start met de opleiding Tuinarchitectuur heeft ze al heel wat groenkennis in haar rugzak. Voor haar werk als docent natuur- en milieueducatie bij de gemeente Den Haag volgde ze destijds een hoveniersopleiding, deed praktijkervaring op in de aanleg en het onderhoud van tuinen én ontdekte tijdens kleinschalige ontwerpopdrachten hoe alles wat zij belangrijk vindt, samen komt bij het ontwerpen van tuinen. Maar hoe kom je van een conceptidee tot een ontwerp? Dáár wilde ze meer over leren.

De directe aanleiding voor de opleiding Tuinarchitectuur bij de OntwerpAcademie komt in 2019: “Een goede vriend en collega vroeg mij zijn tuin te ontwerpen in Vogelenzang, de Bollenstreek. Na een erfenis had hij een enorm stuk grond bij zijn huis erbij gekregen en daar wilde hij een natuurlijke tuin van maken. Ik had al wel ervaring met het maken van tuinontwerpen, maar hier ging het om een perceel van 2000 m2 – een ontwerp maken voor zo’n grote tuin had ik natuurlijk nog nooit gedaan. Waar moest ik beginnen? Ik liep steeds vast in het ontwerpproces.

“Een tuin ontwerpen die het contrast vormt tussen de natuurlijke duinen en de strakke bollenvelden, dat was de ontwerpvraag.”

Bij de OntwerpAcademie leerde ik conceptueel denken en ontwerpen. Tijdens de lessen hebben we daar veel mee geoefend en dat heeft mij heel erg geholpen. Een goed doordacht concept is de basis voor elk tuinontwerp. Het omzetten van een concept naar een concreet ontwerp voor zo’n groot project als dat in Vogelenzang, was nog steeds een uitdaging. Het doen van een StageProject na de opleiding bood uitkomst: ik kon de tuin van mijn vriend opgeven als tuinopdracht en een ontwerp maken met professionele begeleiding van de stagecoördinator. Dit bleek een heel goede zet!

Inmiddels is de tuin ook daadwerkelijk aangelegd en ziet er prachtig uit! We zijn er beiden trots op. Met veel dank aan stagecoördinator Peter Kroesen voor zijn goede begeleiding om het ontwerp naar een hoger plan te tillen.”

Bezoek ons groene platform OA-Connect waar Ester haar verhaal deelt over het gerealiseerde StageProject Rust en Ruimte in de DuinTuin met foto's van de aangelegde tuin.

Per 1 november 2021 richt Ester zich volledig op het ontwerpen van tuinen met haar eigen bureau Esther van der Werf Tuinontwerp.

“Ik maak graag rijkbloeiende, voedselrijke tuinen met zoveel mogelijk groen. Een tuin waar ruimte is voor mens, plant en dier. Hierbij komt toch ook mijn achtergrond als docent weer bovendrijven. De natuur is zó mooi, zit zo vernuftig in elkaar. Ik wil de waarde en schoonheid van een groene tuin aan iedereen laten zien.”

“Door de bevlogen verhalen over kunst, heb ik de musea weer herontdekt” Lees in een eerder interview met Ester meer lezen over haar achtergrond en drijfveren.

In de les Siergrassen tijdens de vakopleiding voor Beplantingsadviseur vragen studenten mij regelmatig: “Wat doet gras eigenlijk voor het ecosysteem, de biodiversiteit?” Een logische vraag. Want, de beestjes waar we meestal op letten of het goed gaat met de fauna in een tuin – zoals solitaire bijen, vlinders, gaas- en zweefvliegen – hebben inderdaad niet veel aan een gras, behalve dat het een prettige landingsplek is. Maar, grassen hebben wel degelijk een waardevolle functie. Ecologisch zowel als esthetisch.  ‍

Allereerst absorberen grassen (regen)water, zorgen ze met hun wortels voor lucht in de grond en zijn daarmee belangrijk voor het bodemleven. Bovendien bieden grassen steun aan kruidachtige planten om overeind te blijven staan en geven ze voedsel en beschutting aan vogels en kleine zoogdieren. Siergrassen verwerken in een beplantingsplan is ecologisch gezien dan ook een heel goed idee.

De toevoeging ‘sier’ wordt overigens gebruikt omdat we onderscheid willen maken tussen gras in weilanden, bermen en gazon en grassen als onderdeel van een border. Het heeft – zoals men soms denkt  – niets te maken met de oorsprong. Ook inheemse grassen als Deschampsia en Luzula worden voor de ‘sier’ toegepast.

Naast de ecologische waarde geven siergrassen ook esthetische waarde aan een ontwerp. Zo zorgen de verticale lijnen voor een afwisselende textuur in een beplantingsplan met ronde, geveerde, eivormige bladvormen. En met de transparante bloeiaren of pluimen breng je ‘lucht’ in een border. Siergrassen in een beplantingsplan maken voor mij het plaatje echt compleet.

Omdat de meeste siergrassen pas echt goed op gang komen na de langste dag, is er voor de eerste helft van het jaar ruimte om vroeg afstervende vaste planten in de buurt te plannen zoals bollen, Dicentra spectabilis en Papaver oriëntale. Zo creëer je een border die door de seizoenen heen verandert en ontstaat er een dynamisch schouwspel.

Bij het maken van een beplantingsplan met siergrassen moet je naast hoogte, bloeitijd en standplaats ook rekening houden met hoe de plant zich ontwikkelt. Grofweg zijn daarin twee groepen te onderscheiden:

Er zijn siergrassen die zich met wortelstokken uitbreiden. De stengels staan dan recht naast elkaar, zoals bij Miscanthus.

De andere groep is polvormend. Het blad en de stengels komen uit één centraal punt uit de grond en waaieren in een cirkel om de pol heen, zoals bij Pennisetum alopecuroides en Carex oshimensis. Dit geeft een ander effect en dus een andere toepassing. Maak daar zeker gebruik van.

Tot slot zijn siergrassen ook in de winter van toegevoegde waarde. De tuin is in winterrust, het blad sterft af maar de structuur van de siergrassen blijft in principe – een flinke storm daargelaten – de  hele winter staan. Pas in maart, als de eerste groene sprietjes in een graspol zichtbaar zijn, knip je de oude stengels af (die je vervolgens in kleine stukjes knipt en als strooisellaag tussen de planten verwerkt).

Mijn collega’s en ik raden onze studenten altijd aan op pad te gaan om tuinen in de praktijk te bekijken. Niets is zo leerzaam om tuinen – in dit geval met siergrassen – kritisch te bekijken. Vlakbij de OntwerpAcademie is dat mogelijk bij Grassenerf in Boskoop, een kweker van grassen en bamboes met een gratis toegankelijke voorbeeldtuin. Ideaal om de verschillende siergrassoorten te vergelijken. Wanneer je in het noorden bent, is een bezoek aan Lianne’s Siergrassen in De Wilp interessant.

Marlien van der Linden
is hoofddocent Plantenkennis aan de OntwerpAcademie. Ze deelt haar kennis en liefde voor planten niet alleen in de lessen, maar schrijft er ook graag over voor o.a. vakblad De Hovenier en voor onze volgers op Instagram. Haar plantentips reizen met de seizoenen mee.

Wil jij meer leren over plantensoorten, hoe je ze kunt herkennen én hoe je ze kunt toepassen?
Kijk bij Plantenkennis voor meer informatie over het cursusaanbod.