Hoe ga je om met natuur in de stad en in de tuin? Welke rol heb je als professional? Die van heerser, rentmeester, partner of participant van de natuur?

Aan het woord is Fred Booy bij PodiumBoskoop.

Beeld en tijd
Louis le Roy deed het al begin jaren ’70 van de vorige eeuw met het stapelen van stenen en puin – (groei)omstandigheden creëren - randvoorwaarden scheppen. Doen wij dat feitelijk niet altijd al als ontwerper, stel ik mezelf de vraag, als ik luister naar de bevlogen woorden van Fred Booy, de gastspreker van vanavond?  

Streven is om bewuste ingrepen te doen maar de praktijk van de natuur is weerbarstig. Met diverse beelden laat Booy zien hoe ‘bedachte’ parken, groenvoorzieningen en andere openbare ruimten, geleidelijk aan tenderen naar een meer natuurlijk ogende beplanting.

Stedelijk groen en technologie
De steden gaan een belangrijke rol spelen, zo rond 2050 woont zo’n slordige 75% van de mensheid in de steden. Tegelijkertijd is de biodiversiteit in Nederland nog maar zo’n 14% van wat het ooit geweest is. Geen cijfers waar je vrolijk van wordt. Overigens is de meest biodiversiteit in de steden te vinden en niet op het platteland.

Gebouwen kun je zien als gestapelde landschappen. De uitdaging is om het allemaal betaalbaar te houden. Hoe hoger het gebouw en hoe dunner de substraatlaag hoe meer technologie er voor nodig is om de vegetatie te ontwikkelen. Meer technologie betekent meer kwetsbaarheid en dus meer kans op storing.

Componeren met de natuur
Componeren met onkruid – samenwerken! Niet tegen de natuur in gaan maar gebruik maken van die natuurlijke processen - de esthetiek van de verwildering - de centrale vraag hierin is hoe je voorkomt dat verwildering als een bende gezien wordt? Daar zijn een drietal strategieën voor aldus Booy: sieren, omlijsten en delen, te lezen in de ‘Tweede Gids’, een handzaam en informatief boekje geschreven door Maike van Stiphout.

Daarnaast - als het groen er eenmaal is - zal het hoe dan ook onderhouden moeten worden. Kunnen we ontwerpend beheren inzetten om met de natuur mee te ontwikkelen? In ieder geval is het monitoren van de beplanting noodzakelijk.

Monitoren en ‘speelruimte’
Hoe groter de buitenruimte hoe meer ‘speelruimte’ er is om met beplantingen om te gaan. In de kleine tuin luisteren de ingrepen veel nauwer. Mengpercentages en groepsgroottes zijn vrijer in te vullen als je 200 m1 tot je beschikking hebt in plaats van 20 m2.

Monitoren zou verweven moeten zijn met het nadenken over groene buitenruimtes. Binnen de schaal van de tuin zou je kunnen werken met doelsoorten die je in de tuin wil hebben. Of dat je een meer thematische aanpak nastreeft, bijvoorbeeld als theetuin. Niet alles kan, keuzes maken is noodzakelijk en misschien willen we wel – juist omdat de tuin nu eenmaal beperkter is in omvang – meer voorspelbaarheid.

Samenvattend
Ter afsluiting van de avond probeer ik het enthousiaste relaas van Fred Booy samen te vatten aan de hand van 7 punten:

1. Start vanuit een ‘ontworpen’ (streef)beeld.

2. Monitoren is noodzakelijk en veronderstelt (veel) vakkennis.

3. Het gaat ook om leren kijken en keuzes maken n.a.v. natuurontwikkeling.

4. Voorlichting richting omwonenden en gebruikers is voorwaarde.

5. Een ander idee over groen, natuur en netheid is noodzaak.

6. Ontwerpers en beheerders werken intensief samen.

7. Er is (leer)tijd nodig, het kan niet in een keer.

Landelijke windbreker biedt oplossing bij valwind
De uitdaging voor studenten van de vakopleiding Tuinarchitectuur is te komen tot een centraal idee, een concept. Een concept – niet te verwarren met thema - dat leidend is voor het ontwerp en op basis waarvan het plan verder uitgewerkt kan worden naar een ontwerp en beplantingsplan. Iedere vervolg stap of ontwerpingreep toetst de ontwerper aan het concept. Alleen op deze manier ontstaat er een consistent plan met een helder beeld.  

Conceptuele tuinontwerpen zijn authentiek en vertellen het verhaal van de plek.
De OntwerpAcademie laat op jaarbasis maar liefst 70 stageprojecten ontwerpen door studenten van de academie. Een bijzondere in dit verband is een project van een student Tuinarchitectuur welke in 2022 is uitgevoerd in Leimuiden, in de buurt van Boskoop. ‘Niet alleen het ontwerp is geslaagd, ook de leercurve die de student gedurende dit traject heeft doorgemaakt, maakt dit tot een bijzonder project,’ vertelt Peter Kroesen, docent aan de academie.

Concept
In dit artikel leggen we graag uit wat het concept van dit plan is en wat het de student gebracht heeft.

Het langgerekte kavel met gevels die voor en teruglopen en in een soort van trechter eindigen was een bijzondere uitdaging. Het schetsontwerp van Nadine wist in deze situatie een nieuwe ordening (golfbeweging) te brengen waarmee het accent niet op de rafelige gevels maar op de beweging zelf gelegd werd.

Het ontwerp van de tuin moest daarnaast een ander probleem oplossen, namelijk de valwind. ‘Vanwege de sterke valwind in de tuin, wilden de bewoners er niet meer in zitten. Het ontwerp voorziet in strategisch geplaatste beplantingswanden, die de wind afvangen zonder het zicht op het vaarwater erachter te verliezen.  

De titel van dit concept is “De landelijke windbreker” Wat de karakteristiek van het terrein weergeeft en de oplossing van het probleem samenvat.  

Organisch en beschermend
Met het schetsontwerp wist de student de opdrachtgever te overtuigen, die oorspronkelijk een strakke tuin wilde met rechte lijnen. Het beschermende effect van de hagen en het verbindende effect van de golvende beweging overtuigde de opdrachtgever.  

De golfbeweging leidt het zicht naar het het water en verbindt de verschillende tuinonderdelen, terwijl de hagen bestaande uit Fagus sylvatica met een hoogte van 1,80 m. de storende valwind breken.  

De opdrachtgever is samen met de student naar de kweker gegaan om de bomen uit te zoeken.

Leercurve
De leeropbrengst zat voor student Nadine in het met overtuiging overbrengen van de ideeën met behoud van focus op de uitwerking van haar concept. Gedurende het ontwerptraject heeft ze haar tekenvaardigheid kunnen verbeteren en duidelijke keuzes gemaakt. Een vaardigheid die essentieel is bij het ontwerpen.

De student heeft goed geluisterd naar de opdrachtgever en de wensen kunnen omzetten naar een functioneel en aantrekkelijk plan.

Aan het eind van het traject is de veelzeggende reactie van de klant: “Niets van wat we hadden aangegeven heb je gebruikt, maar het ontwerp is alles wat we wilden en meer." ‍

Hoveniers
Voor hoveniers zijn StageProjecten interessant om uit te voeren, is de ervaring van Kroesen. ‘Ik hoor vaak terug dat de ontwerpen van de OntwerpAcademie leuke projecten zijn; het zijn ontwerpen met een verhaal en bovendien zijn de plannen compleet uitgewerkt. Tegelijkertijd krijgen we regelmatig van opdrachtgevers de vraag of wij hoveniers kennen die hun ontwerp willen uitvoeren. Samenwerken met hoveniers is het doel van de OntwerpAcademie. Hoveniers profiteren immers ook van deze win-win situatie.  

StageProjecten zijn er in elke provincie in Nederland, groot en klein. Zelfs in het buitenland hebben studenten ontwerpen gemaakt.

Nieuwsgierig naar de mogelijkheden?
‍Stuur je mail naar stage@ontwerpacademie.nl

Ontdek de ZomerSchool

Het staat al een poosje op ons verlanglijstje om met de ZomerSchool te starten. De zomervakantie biedt daar volop kansen voor. Er is tijd want de reguliere lessen zijn er even niet omdat we bij de OntwerpAcademie de vakanties van noord, midden en zuid bij elkaar optellen. Gedurende ca. 10 weken lang kunnen we - met het idee van een campus -lesruimten en docenten inzetten. Studenten treffen elkaar met masterclasses, workshops, doe-colleges en andere activiteiten.

De ZomerSchool is van 6 juli tot en met 31 augustus‍

SketchUp
We trappen dit jaar af met SketchUp op 9, 10 en 11 juli in Houten. Het is een driedaags programma waarbij je 3 dagen achtereen les hebt. Lekker intensief zodat je flinke stappen maakt met je digitale vaardigheden. Je gaat direct aan de slag met het geleerde.

Tuinenreis Cotswold
Naar aanleiding van het warme succes van de tuinenreis in 2023 hebben we besloten wederom een tuinenreis te organiseren. Deze reis - die naar Cotswold gaat - is van 7 juli tot en met 12 juli. Voor dit jaar inmiddels volgeboekt, maar houd de agenda in de gaten voor volgend jaar!‍

Architectuur Nader Bekeken
Voor wie zijn of haar ontwerpvaardigheden en opvattingen over architectuur, kunst en natuur verder wil ontwikkelen nodigen we uit deel te nemen aan de masterclass  “architectuur nader bekeken”. Al fotograferend onderzoeken we architectonische objecten, we analyseren hoe natuur en architectuur elkaar versterken en we her-interpreren wat we zien. Kortom een mooi programma en een must voor ontwerpers.

26 Juli is het zover dan reizen we af naar het fraaie Insel Hombroich in Duitsland.

Praktisch Ontwerpen voor hoveniers
Praktisch Ontwerpen is een 3-daagse programma waarbij we aan de hand van reeds gemaakte tuinontwerpen op zoek gaan naar de uitgangspunten van het ontwerp. We onderzoeken de ontwerpen op hun compositorische kwaliteiten, doen suggesties voor verbetering en gaan op zoek naar een leidend en samenhangend idee.

Deze praktische workshop is er specifiek voor hoveniers en groenprofessionals die werkzaam zijn in het vak en willen ontdekken of de opleiding Tuinarchitectuur iets voor hun is.

26, 27 en 28 augustus op de locatie Boskoop organiseren we deze workshop.

Ontwerp je Tuin
Wil je ontdekken of de opleiding beplantingsadviseur of tuinontwerper wat voor je is? Met de actieve 2-daagse workshop Ontwerp je Tuin kom je er snel achter. De eerste dag besteden we aan het ontwerpen. De tweede dag ga je met beplanting aan de slag. Deze 2-daagse levert je dus altijd wat op: ideeën voor je eigen tuin en meer idee van wat je tijdens de opleidingen kunt verwachten.

De exacte datum is eerdaags bekend.

Meer weten?
Als je meer wilt weten over het programma van de ZomerSchool stuur dan een mail naar studentenzaken@ontwerpacademie.nl.

Graag tot ziens!

Fotografie voor ontwerpers
Nog nooit is de fotografie zo populair geweest. De komst van digitale camera’s  maar ook van de smartphone is daar medeoorzaak van. De aanschaf is misschien nog een punt van aandacht, het maken van de foto’s daarentegen hoeft geen geld meer te kosten. Dat was vroeger met de analoge fotografie natuurlijk wel anders. Fotorolletjes kostte geld en ook het ontwikkelen van de foto’s kon een kostbare aangelegenheid zijn. Tegenwoordig gebruiken we onze beeldschermen om de foto’s te bekijken. En in een enkel geval zal men ertoe besluiten van de foto’s een fotoboek te maken.

Leren kijken
‍Veel ontwerpers fotograferen. Dat is niet zo vreemd want kijken, kritisch kijken naar de omgeving, maakt fundamenteel deel uit van het standaard ‘gereedschap’ van de ontwerpers. Ook voor tuinontwerpers kan het kritisch fotograferen bijdragen aan het krijgen van een getraind oog als het gaat om het maken van composities, zoeken naar contrasten en het ontdekken van structuren, patronen en texturen.

Thema
Je kunt je bijvoorbeeld voorstellen dat je met een bepaalt thema aan de slag gaat. Bijvoorbeeld zoiets als het zoeken naar kleurcontrasten, of vormcontrasten. Je zult op die manier je fototoestel of smartphone heel anders gaan gebruiken maar vooral ook, en dat is misschien leerzamer, nadenken over wat het gekozen thema nu precies inhoudt of wat je er mee wilt vertellen.

Inspiratie
Andersom kun je abstracte foto’s maken waarbij je de abstracte compositie als uitgangspunt neemt voor het maken van een ontwerp. Dat kan trouwens ook met het fotograferen van structuren. Vaak leveren die patronen en vormen ideeën op waar jezelf nooit op had gekomen. Vertaal de robuuste structuur van verweerd hout maar eens naar een idee voor een tuinontwerp, een verhardingspatroon of zelfs als inspiratie voor een beplantingsplan.

Analyse
Een meer reactieve vorm is dat je juist een gemaakte foto gebruikt om een toekomstige wens situatie uit te beelden. Een frontaal gemaakte foto van een bestaande tuin situatie kun je gebruiken als ‘onderlegger’. Op het transparant schets je je bedoelingen zodat jij zelf maar ook de opdrachtgever direct kan zien wat het effect is.

Door het weglaten van allerlei details maak je duidelijk waar de kracht zit. Vrij eenvoudig kun je op deze manier laten zien wat een goed geplaatste boom doet met de woning of de entree waarbij we in eerste instantie letten op hoogte en vorm.

Referentiebeelden
Ontwerpers zetten graag hun eigen handtekening, maak als het even kan eigen foto’s. Aan de andere kant levert het internet - denk bijvoorbeeld aan Pinterest - een overweldigende hoeveelheid beeldmateriaal op waar je nagenoeg eindeloos uit kunt putten. Gebruiken mag maar denk er wel aan dat je aan bronvermelding doet, vooral als je die foto’s op je eigen website gaat gebruiken.

Fotograferen is spelen met licht maar vooral ook componeren. Met het nadenken over de kadrering vertel je het verhaal. Dat verhaal kan over van alles gaan. Ontwerpers kijken zoals eerder gezegd naar structuren en patronen. Uiteraard kan het ook gaan over referentiebeelden die je concreet gebruikt om de essentie van je ontwerpingreep te verduidelijken.

Beeldenbank
Je kunt met je fotografie natuurlijk ook je eigen beeldenbank aanleggen. Op deze manier snijdt het mes aan twee kanten. Je traint jezelf in het kijken en in het nadenken over composities en je creëert je eigen beeldenbank waar je ten alle tijde je rechten op behoudt.

Onderzoek
Een fotograaf heeft mij eens vertelt dat je het kijken door de lens van je camera kunt beschouwen als een onderzoek. Als ontwerper vind ik dat een erg inspirerende uitspraak.

Fotografie is een krachtig medium maar vervangt nooit de plaats van een tekening. Beide technieken hebben hun eigen plaats en kunnen elkaar versterken.

Daarom deze uitspraak:

“Een foto vertelt je wat daar was, maar een tekening geeft weer wat je er gezien hebt.”
Uit: Tekenen vraag & antwoord. Uitgeverij Librero.

Zomerschool
Deze zomer maken we een start met de OA-ZomerSchool, meer informatie lees je op de website.‍