De kracht van handmatig schetsen

Ontwerpen is onderzoeken — dat heb ik al vaker geschreven. Tuin- en landschapsontwerpers maken schetsen om de mogelijkheden te onderzoeken. Voor één ontwerpvraag zijn tientallen ontwerpoplossingen mogelijk. Daarom is het belangrijk voor studenten om te leren schetsen en te blijven schetsen, met als doel de verschillende (ontwerp)oplossingen tegen elkaar af te wegen. Deze methode werkt snel en intuïtief. Bedenk dat soms de beste ideeën geboren worden uit een serie ogenschijnlijk foute en ‘lelijke’ eerste schetsmatige stappen.

Digitaal tekenen

In deze tijd van computergebaseerd tekenen zien we dat het iteratieve, onderzoekende proces naar de achtergrond wordt gedrukt ten gunste van prachtig gestileerde driedimensionale tekeningen. Een belangrijke competentie van ontwerpers is om zowel ego als perfectionisme opzij te zetten, zodat er ruimte ontstaat om kritische vragen te stellen over de verschillende ontkiemde ontwerpideeën. Een digitale oplossing die er door de rendering gelikt uitziet, kan er fantastisch uitzien — dat is de vorm — maar inhoudelijk dunnetjes zijn.

Beroepscompetenties

Het beschikken over flexibiliteit is niet alleen belangrijk voor het ontwerpproces, maar ook voor het aansturen van een eventueel ontwerpteam en voor het kunnen reageren op het proces en de vragen die zich tijdens dat proces aandienen. Een kenmerk van ontwerpprocessen is nu juist dat niets precies gaat zoals we het bedacht hadden. Weten hoe je je moet aanpassen en hoe je met alternatieve situaties kunt reageren, behoort tot het vakmanschap van een tuin- en landschapsontwerper.

Literatuurtip

Clemens Steenbergen, voormalig hoogleraar tuin- en landschapsarchitectuur aan de Universiteit Delft, gaat in het eerste hoofdstuk van zijn boek Tuin- en landschapsarchitectuur in op de betekenis van de handmatige schets.

Perfectionisme is contraproductief

In de opleiding adviseren wij beginnende studenten om, om bovengenoemde redenen, te starten met handmatig schetsen. Op die manier gebeurt er meer dan het eenvoudig tekenen van een lijn. Op dezelfde manier adviseren we studenten ‘gewoon’ te tekenen: onder het motto gewoon doen ontstaan er schetsen en tekeningen. Iedereen kan het, en een tekening — ongeacht hoe die eruitziet — is een prima basis om met elkaar in gesprek te gaan over het vak en de ontwerpoplossingen. Tuinontwerpers hoeven geen Rembrandts te maken; tekentalent heb je in ons vak niet nodig. Doorzettingsvermogen wel, maar dat is iets anders! Probeer het perfecte los te laten. Perfectionisme is een zelfbedachte mentale constructie en werkt eerder contraproductief. In het (tuin)ontwerpvak bestaat perfectionisme niet.